W przestrzeni publicznej bardzo łatwo formułować kolejne oczekiwania wobec Państwowej Inspekcji Pracy. Wystarczy pojawienie się nowego problemu na rynku pracy, kolejnej niepokojącej praktyki pracodawców albo nowelizacji prawa, aby – niemal automatycznie – padało pytanie: a co na to PIP? Jeszcze częściej – oczekiwanie, że Inspekcja „powinna reagować szybciej”, „skuteczniej”, „bardziej zdecydowanie”.

Tyle, że za skrótem:  „PIP” stoją konkretni ludzie. Coraz bardziej przeciążeni. Coraz bardziej zmęczeni. I coraz częściej mający poczucie, że od dawna przekroczono granice zdrowego rozsądku. 

Inspektor pracy od lat funkcjonuje w rzeczywistości permanentnego zwiększania się zakresu obowiązków i odpowiedzialności.

Nowe przepisy, kolejne kompetencje, rozszerzane zadania kontrolne, obowiązki sprawozdawcze, administracyjne, a ostatnio jeszcze  interpretacyjne – wszystko trafia do tej samej instytucji i bardzo często na te same biurka. 

W teorii „nowe przepisy i nowe uprawnienia” brzmi jak wzmacnianie ochrony pracownika. W praktyce bywa raczej przesuwaniem odpowiedzialności: ustawodawca uchwala, społeczeństwo oczekuje, a inspektor ma się z tym jakoś z tym uporać, czyli zdążyć. Tyle że coraz częściej nie chodzi już o „zdążyć”. Chodzi o to, czy da się jeszcze pracować w takim tempie bez poczucia ciągłego niedosytu a również narastającej frustracji.

Do Inspekcji trafiają coraz szerszym strumieniem kolejne skargi. I będzie ich coraz więcej. Trudno mieć co do tego wątpliwości. Świadomość prawna pracowników rośnie, rynek pracy się zmienia (i to niekoniecznie na lepsze), konfliktów związanych z zatrudnieniem nie ubywa, a każde nowe rozwiązanie prawne otwiera następne pole do sporów i interwencji.  

Z punktu widzenia obywatela wydaje się, że to dobrze – państwo powinno gwarantować skuteczną ochronę. Problem zaczyna się wtedy, gdy gwarancja istnieje głównie w ustawie, a po drugiej stronie stoi coraz bardziej wyczerpana kadra, która tym  oczekiwaniom, zwyczajnie i po ludzku  – nie jest w stanie sprostać.

Należy również wspomnieć o nowych uprawnieniach inspektorów pracy w zakresie ustalania stosunku pracy. Nie można niestety bezkrytycznie pozytywnie ocenić tego, że inspekcja pracy głośno nie oponowała, gdy początkowo zadecydowano o przyznaniu rygoru natychmiastowej wykonalności już decyzji organu I instancji ustalającej stosunek pracy. To właśnie ta propozycja skupiła na inspekcji pracy najwięcej negatywnych ocen,  mimo, że to nie nasz Urząd był autorem tej ustawy.

Najbardziej niepokojące jest to, że „zmęczenie materiału ludzkiego” w PIP przestaje być skutkiem  chwilowego przeciążenia związanego z jakimś bardziej intensywnym  okresem pracy. W środowisku inspektorów coraz wyraźniej słychać iż jest to „zmęczenie systemowe”. Takie, które nie wynika z jednego trudnego miesiąca czy kolejnej reformy, lecz z przekonania, a nawet pewności, że kolejne obowiązki będą dochodziły zawsze – i zawsze szybciej niż realne wsparcie i zwiększenie zasobów.

W tym kontekście szczególnie gorzko wybrzmiewa kwestia wynagrodzeń. Przez długi czas zapowiadano walkę o realną poprawę płac dla tych, którzy stanowią filar funkcjonowania Państwowej Inspekcji Pracy. Zapowiedzi były ambitne. Oczekiwania – uzasadnione. Efekt? Podwyżka na poziomie 3 procent.

Stało się to pomimo starań Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli głównych organizacji społecznych, w tym naszego Stowarzyszenia, którzy  w Senacie RP zgodnie zabiegali o korektę obciętego w Sejmie budżetu PIP na 2026 r. Pisaliśmy również o tym na stronie Stowarzyszenia w jednej z wcześniejszych publikacji – https://www.siprp.pl/budzet-panstwowej-inspekcji-pracy-na-2026-r-c-d/  Pomimo zgłoszonych w Senacie poprawek decydenci, choć sukcesywnie nakładają na PIP nowe zadania, to jednak nie dostrzegli konieczności finansowego dowartościowania pracowników tak ważnej Instytucji.

Trudno nie zauważyć, że w warunkach inflacji taki wzrost ma charakter bardziej symboliczny niż rzeczywisty. Jeszcze trudniej oczekiwać, by właśnie symboliczna podwyżka budowała motywację wśród osób, od których państwo oczekuje coraz większej odpowiedzialności i coraz większej dyspozycyjności. Przy ilości zadań, którymi do tej pory została „obdarowana” Inspekcja, w tym najbardziej medialnym dotyczącym zamiany umowy zlecenia w umowę o pracę, brak podwyżki wyższej od 3% obowiązujących w całej sferze budżetowej – na pewno nie jest działaniem wpływającym w sposób motywujący do podjęcia przez inspektorów pracy tych nowych, jakże trudnych zadań.

Państwowa Inspekcja Pracy pozostaje jedną z najważniejszych instytucji stojących na straży prawa pracy. I właśnie dlatego czujemy się w obowiązku mówić głośno nie tylko o nowych uprawnieniach czy kolejnych zadaniach, ale także o kondycji tych, którzy mają te zadania wykonywać. Bo można tworzyć coraz bardziej „ambitne” przepisy, można rozszerzać kompetencje, można podnosić standard ochrony pracownika – tylko że na końcu tego procesu zawsze stoi człowiek – inspektor pracy. Z konkretną liczbą spraw, z kolejną stertą dokumentów, z kolejną skargą do rozpoznania, z całą piramidą nadzoru nad jego teoretycznie samodzielną  pracą,  i z coraz częstszym poczuciem, że odpowiedzialność rośnie szybciej niż możliwości jej udźwignięcia.

A przecież to dopiero początek. Kolejne zmiany prawa pracy już są zapowiadane. Następne obowiązki pojawią się szybciej, niż zdążymy przyswoić poprzednie.  I właśnie dlatego warto dziś postawić pytanie nie tylko o zakres kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy, ale również o granice wydolności samej instytucji.

W tym miejscu należałoby zapytać jaką ochronę ze strony państwa ma inspektor pracy PIP? Czy ustawodawca dokładając coraz to nowe obowiązki nie zapomniał o tym, że inspektor pracy wykonuje najczęściej kontrolę w pojedynkę, spotykając na swojej drodze przedsiębiorców o różnym charakterze i temperamencie?

Do polskiej inspekcji pracy powinny być wreszcie wprowadzone dobre praktyki inspekcyjne funkcjonujące w innych krajach UE – mamy wrażenie, że  fakt iż funkcjonujemy wewnątrz w miarę jednolitej  europejskiej rzeczywistości – w dalszym ciągu nie został chyba jeszcze przyswojony.  

Jak wynika z medialnych zapowiedzi  prognozowany wzrost płac na przyszły rok dla pracowników sektora finansów publicznych wynosić ma jedynie ok, 2,5 %. Decydenci powinni wreszcie zrozumieć, że nawet najbardziej potrzebna instytucja publiczna nie będzie skuteczna, jeśli przez lata będzie się nakładać na nią coraz więcej zadań,  będzie wymagało coraz więcej – a jednocześnie nie zapewni się wystarczających zasobów i wsparcia.