Interpelacja do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zakresu stosowania wybranych przepisów bhp przy wykonywaniu pracy najemnej w podmiotach niebędących pracodawcami

 

Zgłaszający: Filip Kaczyński

Data wpływu: 16-04-2020

 

Szanowna Pani Minister!

 

Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom świadczącym pracę na innej podstawie niż umowa o pracę rozciąga się na przedsiębiorców niebędących pracodawcami zgodnie z art. 304 § 3 Kodeksu pracy.

Jednocześnie art. 3041 Kodeksu pracy, w „zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę”, obowiązki pracowników określone w art. 211 Kodeksu pracy rozciąga także na osoby świadczące pracę w oparciu o umowy cywilnoprawne. W piśmiennictwie spotyka się rozbieżności co do zakresu stosowania przez podmioty inne niż pracodawcy poszczególnych przepisów bhp – zawartych w dziale dziesiątym Kodeksu pracy.

 

W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

  1. Czy i ewentualnie na jakich zasadach na podmiotach niebędących pracodawcami ciąży obowiązek zapewnienia wykonywania zadań służby bhp przez uprawnioną do tego osobę bądź jednostkę?
  2. Czy i ewentualnie na jakich zasadach, w razie zaistnienia wypadku pracobiorcy niebędącego pracownikiem, istnieje obowiązek zgłoszenia go do właściwych ku temu instytucji oraz sporządzenia dokumentacji powypadkowej, a osoby poszkodowane mogą ubiegać się o wypłatę świadczeń z tym związanych?
  3. Czy i ewentualnie na jakich zasadach osoby wykonujące pracę najemną na innej podstawie niż umowa o pracę lub osoby prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą powinny otrzymać od podmiotu, na rzecz którego wykonują pracę, odzież, obuwie robocze i adekwatne środki ochrony indywidualnej oraz czy wymagane jest prowadzenie stosownej w tym względzie ewidencji?
  4. Czy na podmiotach niebędących pracodawcami ciąży obowiązek sporządzenia oceny ryzyka zawodowego, o jakiej mowa w art. 226 Kodeksu pracy, a co za tym idzie czy i ewentualnie w jaki sposób osoby wykonujące na rzecz takich podmiotów pracę na innej podstawie niż umowa o pracę lub osoby prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą powinny zostać skutecznie poinformowane o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną przez nie pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami?
  5. Czy niezapewnienie pracobiorcom przez podmioty niebędące pracodawcami: odzieży, obuwia roboczego oraz adekwatnych środków ochrony indywidualnej, niesporządzenie dokumentacji i nieprzekazanie informacji w zakresie ryzyka zawodowego pracobiorcom innym niż pracownicy oraz niedopełnienie wymogów w związku z zaistnieniem wypadku pracobiorcy niebędącego pracownikiem stanowi wykroczenie, o jakim mowa w art. 283 § 1 Kodeksu pracy?

 

Z wyrazami szacunku

 

Filip Kaczyński
Poseł na Sejm RP

– – –

Odpowiedź na interpelację nr 4613 w sprawie zakresu stosowania wybranych przepisów bhp przy wykonywaniu pracy najemnej w podmiotach niebędących pracodawcami

 

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed

 

Warszawa, 11-05-2020

 

Szanowna Pani Marszałek,

w odpowiedzi na interpelację nr 4613 Posła Filipa Kaczyńskiego uprzejmie wyjaśniam:

 

ad 1

Zgodnie z art. 23711 § Kodeksu pracy pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną „służbą bhp”, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zaś pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby bhp może sam wykonywać zadania tej służby, jeżeli zatrudnia do 10 pracowników albo zatrudnia do 50 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Ponadto, w określonych w Kodeksie pracy przypadkach, pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy.

 

Obowiązki określone w art. 207 § 2 Kodeksu pracy (w szczególności ochrona zdrowia i życia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, w tym organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy) stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż stosunek pracy jak też przez osoby prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą. Z przepisów tych nie jednakże wynika, że są oni obowiązani do tworzenia służby bhp.

 

ad 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) wprowadziła z dniem 1 stycznia 1999 r. ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, które nazwała ubezpieczeniem wypadkowym. Określiła także krąg osób objętych tym ubezpieczeniem, wymieniając zarówno osoby będące pracownikami, jak i te nimi niebędące. Zakres świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego określa odrębna ustawa, tj. ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1205, z późn. zm.)

 

Zgodnie z ww. ustawą, za wypadki przy pracy, osób ubezpieczonych innych niż pracownicy, uważa się wypadki, które zaistniały w okresie ubezpieczenia wypadkowego z tytułu, z którego dana osoba podlega temu ubezpieczeniu. Wypadek ten ma nastąpić nie tylko w okresie ubezpieczenia wypadkowego z tego tytułu, lecz przede wszystkim podczas wykonywania pracy czy wykonywania zwykłych czynności, wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy wypadkowej.

 

W sytuacji, w której poszkodowanym w wypadku przy pracy jest osoba objęta ubezpieczeniem wypadkowym, ale niebędąca pracownikiem podobnie jak w przypadku pracowników, konieczne jest przeprowadzenie postępowania powypadkowego. Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy odbywa się na zasadach określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 1618).

 

Podobnie jak przy wypadku pracowniczym, poszkodowany jest zobowiązany do poinformowania o zdarzeniu podmiot go zatrudniający lub właściwy do sporządzenia wymaganej dokumentacji, który ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku w sposób pozwalający odtworzyć jego okoliczności, dokonać oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, stanu urządzeń ochronnych oraz zbadania warunków wykonywania pracy i innych okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku, wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala, zebrać informacje dotyczące wypadku od świadków zdarzenia, zebrać inne dowody dotyczące wypadku, uznanych za niezbędne.

 

Obowiązek taki wynika przykładowo z art. 5 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy, który wskazuje, że ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy dokonuje w karcie wypadku podmiot, na którego rzecz wykonywana jest praca na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – w stosunku do wykonujących te umowy.

 

Kwalifikacja prawna wypadku dokonywana jest analogicznie, jak w przypadku wypadku przy pracy. Ewentualne stwierdzenie, że zdarzenie nie jest wypadkiem przy pracy, wymaga uzasadnienia i wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia.

 

ad 3

Przepisy Kodeksu pracy nie nakładają na przedsiębiorców niebędących pracodawcami, ale organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż stosunek pracy lub prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą, obowiązku zapewnienia odzieży i obuwia roboczego ani środków ochrony indywidualnej. Przedsiębiorcy ci jednak, zgodnie z art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy, są obowiązani chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, w szczególności organizując pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne jej warunki. Przepisy Kodeksu pracy nie nakładają obowiązku prowadzenia przez przedsiębiorcę ewidencji środków ochrony indywidualnej lub odzieży i obuwia roboczego. Jednak, jeżeli obowiązek taki wynikałby z umowy cywilnoprawnej, wskazane jest, aby pracodawca prowadził taką ewidencję w celu wykazania realizacji postanowień umowy. Pracodawca może prowadzić też ewidencję w pozostałych przypadkach, jeśli uzna to za wskazane.

 

ad 4

Przepisy Kodeksu pracy nie nakładają na przedsiębiorców niebędących pracodawcami, ale organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż stosunek pracy lub prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą obowiązku przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego w sposób wyraźny. Jednak, zgodnie z art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, dlatego w celu prawidłowej realizacji tego obowiązku przeprowadzenia analizy ryzyka zawodowego przy organizowaniu pracy jest rekomendowane. Także w interesie przedsiębiorcy jest poinformowanie ww. osób świadczących na jego rzecz pracę o zagrożeniach wynikających ze wskazanych do wykonania zadań oraz sposobach bezpiecznego ich wykonania. Warto też wspomnieć, że zgodnie z art. 208 Kodeksu pracy, w razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców, pracodawcy ci mają dodatkowe obowiązki, m.in. są oni obowiązani współpracować ze sobą i wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu. Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za ochronę zdrowia i życia pracowników (i innych osób przebywających w miejscu pracy), zatem przeprowadzanie oceny ryzyka, choć nie jest obligatoryjne, to jednak jest zalecane.

 

ad 5

W przypadkach, w których Kodeks pracy nie nakłada na pracodawców ani przedsiębiorców niebędących pracodawcami organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż stosunek pracy lub prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą określonych obowiązków, nie można mówić o naruszeniu tych obowiązków. Jednakże Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest upoważnione do analizowania i wydawania opinii dotyczących przykładowych lub konkretnych stanów faktycznych. Organem ustawowo upoważnionym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym do oceny stanu faktycznego pod kątem zgodności z przepisami prawa pracy, oraz ewentualnego – w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązującego prawa – podejmowania odpowiednich działań celem usunięcia stwierdzonych naruszeń, jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jednocześnie pragnę podkreślić, że poglądy wyrażone przez Ministerstwo nie są wiążące dla stron stosunku pracy, sądów pracy oraz Państwowej Inspekcji Pracy. Wiążący charakter dla stron mają jedynie orzeczenia sądowe wydawane w indywidualnych sprawach.

 

Z poważaniem

 

Minister

z up. Stanisław Szwed
Sekretarz Stanu

 

źródło –

http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/interpelacja.xsp?typ=INT&nr=4613

 

 

 


Uwaga! Zwiększone ryzyko związane z bakteriami Legionella w czasie „odmrażania” gospodarki!

Na portalu Health and Safety Executive zamieszczono ostrzeżenie przed  zwiększonym ryzykiem związanym z bakteriami rodzaju Legionella w czasie „odmrażania” gospodarki. Nie zawsze  zagrożenie to w sposób wystarczający sobie uświadamiamy.

 

Jeśli podczas „zamrożenia” gospodarki spowodowanego pandemią koronawirusa budynek został zamknięty lub eksploatowany był mniej intensywnie, to z uwagi na brak stałego przepływu  w systemie wodnym może wystąpić zwiększone ryzyko infekcji bakterią z rodzaju Legionella czego konsekwencją jest groźna choroba – legioneloza.

 

Potencjalnymi źródłami infekcji mogą być w szczególności: systemy gorącej wody, wieże chłodnicze i skraplacze wyparne, baseny SPA, naturalne sadzawki, źródła termiczne, fontanny, zraszacze, urządzenia do terapii oddechowej,  myjnie samochodowe, urządzenia chłodzone wodą.

 

Zachorowania wywołane zakażeniem bakteriami z rodzaju Legionella mogą przebiegać pod postacią:

  • Choroby legionistów – poważna forma zapalenia płuc, często z towarzyszącymi objawami uszkodzenia wielu narządów, o śmiertelności na poziomie 10-15 %. Typowe objawy tej choroby obejmują: objawy grypopodobne, kaszel, zapalenie płuc, ponadto u ok. 50% chorych występuje biegunka i oznaki splątania. Okres wylęgania wynosi zwykle 2-10 dni, może się jednak wydłużyć do 3 tygodni u osób z obniżoną odpornością
  • Choroby legionistów bez objawów zapalenia płuc – m.in. grypopodobna gorączka Pontiac. Okres wylęgania wynosi 12-48 godz. i objawia się jako choroba grypopodobna trwająca kilka dni. Zapadalność jest o wiele wyższa niż w chorobie legionistów – do 95% osób narażonych na zakażenie.

 

Ludzie zakażają się chorobą legionistów poprzez układ oddechowy w wyniku inhalacji/wdychania aerozolu wodno-powietrznego zawierającego bakterie z rodzaju Legionella. Im mniejsze kropelki tym większe prawdopodobieństwo wywołania infekcji, nie stwierdzono natomiast szerzenia się choroby z człowieka na człowieka.

 

Pracodawcy, przedsiębiorcy, osoby prowadzące działalność na własny rachunek, zarządcy  obiektów budowlanych powinni identyfikować i kontrolować ryzyko związane z tym czynnikiem zagrożenia. Jeżeli ocena ryzyka nie zawiera tego zagrożenia – niezbędne jest dokonanie jej aktualizacji, a w razie potrzeby zastosowanie adekwatnych środków redukujących ryzyko do poziomu akceptowalnego..

 

Zmniejszenie ryzyka zakażeń spowodowanych przez bakterie rodzaju Legionella osiągnąć można przez kompleksową kontrolę jakości ciepłej wody, w tym wykonywanie systematycznych badań próbek wody. W Polsce, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi  (Dz. U. z 2017 r., poz. 2294) zarządcy lub właściciele budynków, w których w trakcie użytkowania wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny przeprowadzają badania ciepłej wody z minimalną częstotliwością pobierania próbek oraz postępują zgodnie z procedurą postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

 

Dokładne informacje na temat legionelozy zawierają strony internetowe Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

https://www.hse.gov.uk/news/legionella-risks-during-coronavirus-outbreak.htm?utm_source=govdelivery&utm_medium=email&utm_campaign=coronavirus&utm_term=hot&utm_content=legionella-18-may-20#hot


Interpelacja nr 1737 w sprawie zakresu stosowania przepisów dotyczących profilaktycznych badań lekarskich oraz szkoleń bhp przez podmioty niebędące pracodawcami oraz osoby świadczące pracę najemną na innej podstawie niż umowa o pracę.

Zgłaszający: Filip Kaczyński

 

Data wpływu: 28-01-2020

 

Szanowna Pani Minister!

 

Kodeks pracy zawiera szczegółowe regulacje określające przede wszystkim prawa i obowiązki pracodawców, jak i pracowników. Niektóre tylko postanowienia Kodeksu pracy dotyczą także innych podmiotów niebędących pracodawcami, jak i pracobiorców niebędących pracownikami.

 

W piśmiennictwie spotyka się rozbieżności co do zakresu stosowania przez podmioty inne niż pracodawcy poszczególnych przepisów bhp ujętych w dziale dziesiątym Kodeksu pracy oraz ponoszenia kosztów z tym związanych. Na przykład, …..


Święto Narodowe Trzeciego Maja.

Święto Narodowe Trzeciego Maja – polskie święto obchodzone 3 maja ustanowione w 1919 oraz ponownie w 1990 w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja Rzeczypospolitej Obojga Narodów.  Konstytucja 3 Maja (właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja) uchwalona przez Sejm Wielki 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów – pierwsza konstytucja w nowożytnej Europie, a druga po amerykańskiej na świecie,  wyprzedziła trzecią na świecie konstytucję francuską.  Zdaniem dwóch współautorów, Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja  była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”.

 

Konstytucja obowiązywała przez 14 miesięcy, w tym czasie Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, które były rozwinięciem jej postanowień. Sejm grodzieński (1793r), aktem oblatowanym w Grodnie 23 listopada 1793 roku uznał Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne.  Przed uchwaleniem Konstytucji 3 Maja, termin konstytucja służył na określenie wszelkich ustaw uchwalanych na Sejmie. Dopiero po 3 maja 1791 pojęcie konstytucja nabrało swojego nowoczesnego znaczenia, określając podstawowy akt prawny, ustawę zasadniczą.

 

Mimo rozbiorów, pamięć o drugiej w dziejach świata spisanej konstytucji narodowej przez kolejne pokolenia pomagała podtrzymywać polskie dążenia do niepodległości i stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa. W Polsce uznaje się ją za ukoronowanie wszystkiego, co dobre i oświecone w polskiej historii i kulturze. Od czasu odzyskania niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 Maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe.

 

Z okazji Święta Narodowego Trzeciego Maja życzymy wszystkim włodarzom i obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej wszelkiej pomyślności !

 

Zarząd Główny SIPRP

 

źródło:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_3_maja

http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99to_Narodowe_Trzeciego_Maja


2 Maja – Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej.

W 2004 r. Sejm znowelizował ustawę o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. Posłowie dodali przepis pozwalający wszystkim używać biało-czerwonych barw nie tylko w czasie oficjalnych świąt państwowych. Dzień 2 maja ustanowili Dniem Flagi Rzeczypospolitej Polskiej.  Jej celem było rozszerzenie wiedzy i propagowanie informacji o polskich symbolach narodowych, w duchu patriotycznym. …..


Co będzie po pandemii?

Co będzie po pandemii?  Na pewno wrócimy do świata innego niż zostawiony w dniu ogłoszenia narodowej kwarantanny. Inna musi być także działalność inspektorów pracy. Na pewno zmierzyć się będziemy musieli z nieśmiertelną biurokracją,  ale wszystko inne się zmieni.

 

 

Spodziewać się należy wielkiej ilości skarg pracowników, rozżalenia przedsiębiorców, ogromnych oczekiwań od organów Państwa.  Pojawi się mnóstwo spraw sądowych,  nie tylko przed sądami pracy, ale o niewykonane w terminie umowy, zwroty zaliczek, czynsze, o kredyty i leasingi. Jak się w tym znaleźć? Czy jest na to sposób? ….


Wielkanocne życzenia.

Aby zwycięstwo dobra nad złem i życia nad śmiercią, będące przesłaniem nadchodzących Świąt Wielkanocnych, stało się źródłem radości i nadziei.

 

Wszystkim Koleżankom i Kolegom Inspektorom Pracy oraz  pozostałym pracownikom Państwowej Inspekcji Pracy, a także wszystkim Przyjaciołom zaangażowanym w ideę ochrony człowieka w środowisku pracy życzymy zdrowych, radosnych Świąt Zmartwychwstania Pańskiego. Alleluja !

 

 

Zarząd Główny  SIPRP

 


Stan epidemii a Państwowa Inspekcja Pracy.

 

Z dniem 20 marca 2020 r. minister zdrowia Łukasz Szumowski uchylił obowiązujący od 14 marca 2020 r. stan zagrożenia epidemicznego wprowadzając z tym dniem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii. Wiążą się z tym m.in. ograniczenia funkcjonowania wielu instytucji i podmiotów, co zostało szczegółowo opisane w rozporządzeniu do którego link zamieszczamy na końcu niniejszej publikacji. Ograniczenia wynikające z tego rozporządzenia obejmują także Państwową Inspekcję Pracy.  

 

 

 

Już wcześniej, na mocy polecenia głównego inspektora pracy z dnia 16 marca 2020 r. inspekcja zredukowała drastycznie swoje działania, od 17 marca większość pracowników PIP (w tym inspektorzy pracy) świadczy pracy zdalnie, a kontrole zostały ograniczone do przypadków bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia oraz badania wypadków przy pracy. Ufamy, że ci działający na pierwszej linii inspektorzy zostaną wyposażeni w środki ochrony indywidualnej adekwatne także do zagrożeń powodowanych przez SARS-CoV-2 (co znalazło odzwierciedlenie w apelu skierowanym do kierownictwa PIP przez Związek Zawodowy Pracowników PIP). Niestety nie uda się, bez spowodowania całkowitego paraliżu całej instytucji – wyeliminować konieczności okresowego stawiania się inspektorów pracy w siedzibach jednostek organizacyjnych PIP i spotykania się z osobami mogącymi być potencjalnymi roznosicielami wirusa. Okazuje się bowiem, że zakupione kilka lat temu za poważne kwoty systemy informatyczne mające służyć pracownikom mobilnym do obsługi spraw – właśnie taką mobilność („zdalność”) uniemożliwiają.  I coś się z tym zrobić pilnie należy. Nie wiemy jak długo ta nadzwyczajna sytuacja będzie trwała, i czy jest to kryzys jednorazowy. ….


Opinia SIPRP do projektu ustawy o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw

Informujemy, iż po zebraniu opinii członków oraz innych zainteresowanych osób, Zarząd Główny SIPRP w dniu 25.02.2020 r. przesłał do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej  opinię (z uwagami) o tym projekcie. Omówienie projektu  ustawy znajduje się w zamieszczonym na stronie SIPRP wpisie z dnia 3 lutego 2020 r. (link do wpisu – http://www.siprp.pl/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-delegowaniu-pracownikow-w-ramach-swiadczenia-uslug-oraz-niektorych-innych-ustaw-konsultacje-spoleczne/)  

 

Po zebraniu, w toku konsultacji społecznych opinii inspektorów pracy, SIPRP  postuluje, by w art. 3 projektowanej ustawy dotyczącym zmian w art. 17 par. 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia wyrazy „oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy” zastąpić wyrazami „oskarżycielem publicznym jest Państwowa Inspekcja Pracy”.

 

W opinii SIPRP wskazało m.in., że: aktualnie oskarżycielem publicznym we wszystkich sprawach związanych z wykonywaniem pracy zarobkowej jest inspektor pracy – organ pierwszej instancji PIP, a  proponowane rozwiązanie pozwoli zwiększyć potencjał PIP przez umożliwienie przeznaczenia przez inspektorów pracy większej ilości czasu na prowadzenie czynności kontrolnych – do czego są powołani, jak również bardziej efektywnie wykorzystać wiedzę i doświadczenie licznej grupy pozostałych wyspecjalizowanych pracowników PIP.

 

Proponowane rozwiązanie zmierza również do pełnej realizacji zapisu art. 3 ust. 2 ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji Nr 81 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu: „Inspektorom pracy mogą być powierzone jakiekolwiek inne obowiązki tylko pod warunkiem, że nie będą przeszkadzać w skutecznym wykonywaniu ich zadań głównych […]

 

Serdecznie dziękujemy koleżankom i kolegom z różnych stron kraju za przekazane uwagi i zapraszamy do dalszej współpracy. Tak, jak zwykle w naszym stanowisku staramy się kierować zasadą złotego środka. 

 

do pobrania- opinia SIPRP 25.02.2020


Senat zwiększył budżet PIP na 2020 r. o 5 mln zł.

 

 

Informujemy czytelników strony internetowej SIPRP, że  w dniu 27.02.2020 r., Senat Rzeczypospolitej Polskiej,  podjął uchwałę zwiększającą m.in. o 5 000 tys zł budżet Państwowej Inspekcji Pracy kosztem  ogólnej rezerwy budżetowej.

 

Zgodnie z poprawką środki te przeznaczono na  zwiększenie:  świadczeń na rzecz osób fizycznych o 165 tys. zł, wydatków bieżących jednostek budżetowych o 2.635 tys. zł oraz wydatków majątkowych o 2.200 tys. zł.

 

Obecnie budżetem na 2020 r. zajmie się ponownie Sejm na jednym z najbliższych posiedzeń w marcu 2020 r. 


Budżet PIP na 2020 r. – Prace w komisjach senackich.

Komisja Budżetu i Finansów Publicznych Senatu RP zapoznała się z opiniami pozostałych komisji senackich, które analizowały poszczególne części ustawy budżetowej na rok 2020, i przyjęła część zaproponowanych przez nie poprawek. Poparcie uzyskały zmiany zwiększające: o 1 mld 950 mln zł środki na leczenie chorób nowotworowych (poprawka Komisji Zdrowia); o 4 mld 605 mln zł subwencję oświatową dla jednostek samorządu terytorialnego (poprawka Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej); o 75 mln zł budżet Ministerstwa Spraw Zagranicznych na pomoc rozwojową (poprawka Komisji Spraw Zagranicznych i Unii Europejskiej); o 3 mln zł dotację dla Europejskiego Centrum Solidarności (poprawka Komisji Kultury i Środków Przekazu). Komisja zaakceptowała też wnioski o przywrócenie środków na opiekę nad Polonią i Polakami za granicą w budżecie Kancelarii Senatu w wysokości 110 mln 500 tys. zł oraz zwiększenie budżetu Kancelarii Senatu o 7 mln 440 tys. zł, a także budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich o 6 mln zł (poprawki Komisji Regulaminowej, Etyki i Spraw Senatorskich). Komisja poparła ponadto poprawkę senatora Kazimierza Kleiny zwiększającą o 5 mln zł budżet Państwowej Inspekcji Pracy na realizację zadań i wynagrodzenia dla inspektorów pracy. Przyjęte zostały też zmiany zaproponowane przez senatorów Zygmunta Frankiewicza i Jadwigę Rotnicką. Pierwsza ma na celu przyznawanie dodatkowych środków finansowych gminom, których co najmniej 50% powierzchni zajmują parki narodowe lub rezerwaty przyrody, druga zaś utworzenie rezerwy celowej w wysokości 1 mld zł na ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza i walkę ze smogiem.

 

Z kronikarskiego obowiązku przypomnijmy (bo także i tym razem zapewne trudno będzie znaleźć tę informację w oficjalnych komunikatorach), że zbliżoną do zgłoszonej poprawki propozycję skierowało w formie apelu do Komisji Rodziny Polityki Senioralnej i Społecznej oraz Komisji Budżetu i Finansów Publicznych Senatu RP nasze Stowarzyszenie a także Związek Zawodowy Pracowników Państwowej Inspekcji Pracy.

 

Niestety, akceptacji komisji budżetu nie uzyskały propozycje Komisji Gospodarki Narodowej i Innowacyjności zwiększenia budżetu Urzędu Regulacji Energetyki o 2,8 mln zł i Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej wzrostu o 12 mln 659 tys. zł budżetu Państwowej Inspekcji Pracy. Piąte Posiedzenie Senatu odbędzie się 25–27 lutego 2020 r. i wówczas  Izba rozpatrzy m.in. ustawę budżetową na 2020 r.. 

 

Jakie będą losy budżetu PIP na 2020 r. okaże się więc po najbliższym posiedzeniu Senatu (i tu z dużym prawdopodobieństwem rezultat głosowania można przewidzieć) oraz po kolejnym posiedzeniu Sejmu (i tu również z dużym prawdopodobieństwem rezultat głosowania niestety można przewidzieć).

 

aktualizacja – 23.02.2020 r.


Niejasne losy budżetu PIP na 2020 r.  Kolejny apel organizacji społecznych – tym razem do Senatu RP .

Informujemy P.T. Czytelników naszej strony internetowej (bo w oficjalnych komunikatorach o to trudno), iż  na skutek poprawki zgłoszonej w toku prac Komisji Finansów Publicznych Sejmu RP przez przewodniczącego Komisji posła Henryka Kowalczyka (PiS) – Sejm najpierw zmniejszył zaproponowany przez Głównego Inspektora Pracy budżet PIP na 2020 r. o 13 659 tys. zł, z czego o 11 294 tys. zł przeznaczonych na wydatki bieżące (w tym  6 252 tys. zł przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe).

 

Następnie, za sprawą poprawki tegoż Klubu Parlamentarnego PiS, wniesionej w trakcie drugiego czytania ustawy – zwiększono ów zmniejszony budżet PIP na 2020 r. o 1 000 tys. zł, z przeznaczeniem tych środków na wydatki bieżące, w tym 843 tys. zł na wynagrodzenia osobowe. Powodem tej autopoprawki był zapewne list przewodniczącego KK NSZZ „Solidarność” Piotra Dudy do Przewodniczącego Klubu Parlamentarnego PiS.

 

Nadmienić wypada że do suwerena z apelami w tej sprawie zwracał się także Związek Zawodowy Pracowników PIP oraz skromnie nasze (Wasze) Stowarzyszenie.

 

Summa summarum nie wygląda to za dobrze. Budżet Państwowej Inspekcji Pracy planowany na potencjalne zwiększenie wynagrodzeń pracowników PIP został zmniejszony w stosunku do projektowanego o 5 252 tys. zł, co w znacznym stopniu utrudnić może, a nawet ograniczyć możliwości wywiązywania się PIP z zadań które ustawodawca na inspekcję regularnie nakłada. Nie mówiąc już o rosnącej inflacji. …..


Prezes SIPRP członkiem Komisji Ergonomicznej Polskiej Akademii Nauk.

 

 

Jakoś nam umknęło, że  Prezes naszego Stowarzyszenia, kol. Leszek Rymarowicz został powołany na członka Komisji Ergonomicznej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie na kadencję 2019-2022.

 

 

Oprócz działalności społecznej w naszym NGO, kolegę Prezesa poznać można z kilkudziesięciu publikacji naukowych i popularyzujących historię nauki i techniki oraz dokumentujących dzieje życia społecznego i gospodarczego Galicji i II Rzeczypospolitej.

 

Przykładem jest chociażby zamieszczony na naszej stronie internetowej artykuł o najwyżej położonym polskim zakładzie pracy – Obserwatorium Meteorologiczno-Astronomicznym im. Marszałka Józefa Piłsudskiego na Popie Iwanie w Czarnohorze.

 

Życzymy koledze Prezesowi wielu sukcesów – również na niwie naukowej i popularyzatorskiej ….


Projekt ustawy o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw. Konsultacje społeczne.

Do Stowarzyszenia Inspektorów Pracy Rzeczypospolitej Polskiej przesłany został projekt autorstwa Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (z daty 28  stycznia 2020 r.) ustawy o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw.

 

Projekt ma na celu implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/957 z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniającej dyrektywę 96/71/WE dotyczącą delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. Urz. UE L 173 z 9.07.2018 r., str. 16), której termin transpozycji mija w dniu 30 lipca 2020 r. (zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. dyrektywy) ……


W Sejmie właśnie ważą się losy budżetu PIP na 2020 r.

Informujemy, że w imieniu pracowników Państwowej Inspekcji Pracy reprezentowanych przez Związek Zawodowy Pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, Międzyzakładową Organizację Związkową Nr 15 NSZZ „Solidarność – 80” w Państwowej Inspekcji Pracy oraz Stowarzyszenie Inspektorów Pracy Rzeczypospolitej Polskiej na ręce Przewodniczącego Komisji Finansów Publicznych Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Pana Henryka Kowalczyka został skierowany apel o skuteczne poparcie w toku prac Wysokiej Komisji rządowego projektu ustawy budżetowej na rok 2020 (druk sejmowy nr 112) w zakresie części budżetowej 12 – Państwowa Inspekcja Pracy. Projekt ten uprzednio pozytywnie zaopiniowany został przez Radę Ochrony Pracy oraz Komisję do Spraw Kontroli Państwowej.

 

W apelu tym podnieśliśmy m.in, że tylko w 2017 i 2018 i 2019 r. na inspektorów pracy nałożono pięć nowych zadań, i tak:

 

  1. kontrola wypłacania wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę – weszła w życie 1 stycznia 2017r.
  2. kontrola prowadzenia działalności przez podmioty, o których mowa w art. 18c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z warunkami określonymi w art. 19c, art. 19d, art. 19fa, art. 19ga, art. 85 ust. 2 i art. 85a tej ustawy – weszła w życie 1 czerwca 2017 r.
  3. kontrola przestrzegania przepisów ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni – weszła w życie 1 marca 2018 r.
  4. kontrola spełniania przez wyroby wymagań bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku – w odniesieniu do wyrobów przeznaczonych do stosowania u pracodawców – weszła w życie od 19 lipca 2018 r.
  5. kontrola spełniania obowiązków wynikających z ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych w zakresie obowiązku zawierania umów o prowadzenie PPK i umów o zarządzanie PPK, dokonywania wpłat do PPK i ścigania wykroczeń, o których mowa w art. 106 i art. 107 tej ustawy – weszła w życie od 1 stycznia 2019 r. …..


Uroczystość powołania przez Marszałek Sejmu nowych członków Rady Ochrony Pracy.

– Wasze stanowiska, wasze zdanie i opinie w wielu kwestiach, dotyczące prawa pracy w ogóle, są niezwykle ważne. Życzę Państwu, żebyście dokładali staranności i dużej rzetelności w codziennej pracy – powiedziała marszałek Sejmu Elżbieta Witek podczas odbywającej się 20 stycznia w Sejmie uroczystości powołania nowych członków Rady Ochrony Pracy XI kadencji. W wydarzeniu udział wzięli m.in. wicemarszałkowie Sejmu Ryszard Terlecki i Włodzimierz Czarzasty.   

 

Marszałek Witek podczas uroczystości podkreśliła, że Rada Ochrony Pracy to wyjątkowa instytucja, która pełni funkcje kontrolne i nadzorcze nad wszystkimi sprawami dotyczącymi prawa i bezpieczeństwa pracy oraz legalności zatrudnienia. Nowo powołanym członkom Rady pogratulowała również wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej Barbara Socha, która zaznaczyła, że pomimo dobrej sytuacji na rynku pracy w Polsce i niskiego bezrobocia jest wiele do zrobienia w zakresie warunków pracy. – Jestem przekonana, że dzięki również pracy ROP, warunki pracy, bezpieczeństwo pracy, będą się nadal poprawiać, a rynek pracy będzie coraz bardziej przyjazny pracownikom, a przede wszystkim rodzicom – powiedziała wiceminister Socha.

 

Natomiast Główny Inspektor Pracy Wiesław Łyszczek wyraził przekonanie, że kwalifikacje i doświadczenie zawodowe członków ROP są „gwarancją realizacji działań stojących przed tym ciałem”. – Wypracowane przez członków Rady stanowiska oraz cenne wnioski i opinie stanowią duże wsparcie dla pracy PIP, ponieważ trafnie definiują i wskazują potrzeby społeczne i kierunki rozwoju działań – zaznaczył.

 

Na koniec uroczystości przewodniczący ROP Janusz Śniadek przypomniał, że misją Rady oraz Państwowej Inspekcji Pracy, nad którą ROP sprawuje nadzór, jest budowanie poczucia bezpieczeństwa ochrony zdrowia pracowników. Ocenił, że ochrona pracy jest nieustannie ważna, m.in. w związku ze zmieniającymi się technologiami.

 

Marszałek Sejmu powołał ROP XI kadencji (2020 – 2024) w następującym składzie:

 

Przewodniczący: Janusz Śniadek – poseł.

 

Zastępcy przewodniczącego: Zbigniew Janowski – zgłoszony przez Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, Danuta Koradecka – zgłoszona przez Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy, Izabela Katarzyna Mrzygłocka – poseł, Zbigniew Żurek – zgłoszony przez Związek Pracodawców Business Centre Club.

 

Sekretarz: Bożena Borys-Szopa – poseł.

 

Członkowie: Paweł Bejda – poseł, Karol Bielski – zgłoszony przez Zrzeszenie Prawników Polskich, Elżbieta Bożejewicz – zgłoszona przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, Anita Czerwińska – poseł, Krzysztof Gadowski – poseł, Renata Górna – zgłoszona przez Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, Cezary Kaźmierczak – zgłoszony przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, Kazimierz Kimso – zgłoszony przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, Kazimierz Kleina – senator, Janusz Kowalski – zgłoszony przez Związek Rzemiosła Polskiego, Jacek Męcina – zgłoszony przez Konfederację Lewiatan, Krzysztof Michałkiewicz – zgłoszony przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Mieczysław Morawski – zgłoszony przez Prezesa Rady Ministrów, Bogusław Motowidełko – zgłoszony przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, Jan Przywoźny – zgłoszony przez Forum Związków Zawodowych, Urszula Rusecka – poseł, Michał Seweryński – senator, Wojciech Szarama – poseł, Ryszard Terlecki – poseł, Dariusz Trzcionka – zgłoszony przez Forum Związków Zawodowych, Jan Wojtyła – zgłoszony przez Prezesa Rady Ministrów, Magdalena Wróbel – zgłoszona przez Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej, Adrian Zandberg – poseł, Wiktor Marek Zawieska – zgłoszony przez Federację Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelną Organizację Techniczną. (…)

 

źródło – http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/komunikat.xsp?documentId=6E7FD1191037F9EFC12584F500479776


Prace nad budżetem Państwowej Inspekcji Pracy na rok 2020.

 

Na 3 posiedzeniu Sejmu rozpoczęły się prace parlamentarne nad budżetem państwa na 2020 r., których elementem będzie również uchwalenie budżetu Państwowej Inspekcji Pracy. 

 

Z uwagą śledzimy więc przebieg zdarzeń i chcieć będziemy pozytywnie wspierać starania czynione w tej materii  zarówno przez kierownictwo urzędu, jak i przez posłów i senatorów.

 

W rządowym projekcie ustawy budżetowej na 2020 r. (druk sejmowy 112, autopoprawka – druk 112A), w części 12  (plan wydatków PIP) – ujęto zaproponowaną przez głównego inspektora pracy kwotę 374 946 tys. zł  (w poprzednim roku budżetowym było to 338 863 tys. zł). Na wydatki bieżące jednostki budżetowej,  a więc m.in. na wynagrodzenia osobowe  przewidziano z tego kwotę 365 040 tys. zł. (w roku poprzednim było to 331 822 tys. zł) – planowany wzrost funduszu wynagrodzeń o 9,5% z czego 8,6 % z przeznaczeniem na dotychczasowe etaty, a reszta dodatkowych środków na 32 nowe etaty. Na wynagrodzenia i pochodne w roku obecnym zaplanowano  o 27 242 tys zł więcej niż na 2019 r.

 

Z uzasadnienia projektu ustawy budżetowej wynika iż w planowanym budżecie państwa na 2020 r. w państwowej sferze budżetowej przyjęto wzrost wynagrodzeń (co do zasady) na poziomie 6%.

 

W dniu 9 stycznia 2020 r. Sejm większością głosów skierował projekt ustawy budżetowej do Komisji Finansów Publicznych z zaleceniem przedstawienia sprawozdania do 31 stycznia 2020 r. Zanim jednak Komisja ta przedstawia Sejmowi sprawozdanie, projekt ten w części dotyczącej Państwowej Inspekcji Pracy opiniuje Rada Ochrony Pracy oraz Komisja do Spraw Kontroli Państwowej.

 

Informujemy, że Rada Ochrony Pracy w dniu 19 listopada 2019 r., a Komisja do Spraw Kontroli Państwowej w dniu 15 stycznia 2020 r. wyraziły pozytywne opinie o projekcie budżetu PIP na 2020 r. – link do transmisji  ww. posiedzenia Komisji do Spraw Kontroli Państwowej (od godz. 15.55 http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/transmisje.xsp?unid=E05BAFE384118FEAC12584EB00385258#

Ponieważ jak co roku miejscem gdzie zapadną (prawie ostateczne) decyzje co wysokości budżetu PIP będzie sejmowa  Komisja Finansów Publicznych, jak co roku apelujemy o zaangażowanie się w aktywny lobbing, by tym samym aktywnie wesprzeć głównego inspektora pracy w staraniach o zatwierdzenie zaproponowanego budżetu Państwowej Inspekcji Pracy. W perspektywie pozwoli to na stopniowe odwracanie skutków bezprecedensowego dobrowolnego zrzeczenia się podwyżek wynagrodzeń dla pracowników PIP  w czasach słusznie minionych oraz  zapewnienie godnych wynagrodzeń dla realizujących z roku na rok szerszy zakres zadań pracowników PIP .  

 

 

W kolejną rocznicę solidarnych niegdyś działań podejmowanych przez kierownictwo PIP i organizacje społeczne działające w naszym Urzędzie – pozwalamy sobie – nie tylko ku pamięci, przytoczyć treść bardzo ważnego dla nas pisma z dnia 22 lutego 2016 r., skierowanego na ręce prezesa SIPRP przez śp. Romana Giedrojcia, szefa naszego Urzędu, który z najwyższą determinacją podjął starania o powstrzymanie pauperyzacji inspektorów pracy, a także innych pracowników PIP.

 

Takie słowa pozwalają ciągle wierzyć w dobro, celowość i słuszność naszej drogi i społecznego zaangażowania, a także pozwalają z dystansem odnieść  się do napotykanych trudności, ale także aktów niezrozumienia, niechęci czy wręcz wrogości niektórych osób wobec Zarządu SIPRP za działalność Stowarzyszenia realizowaną na rzecz inspektorów pracy. Solidarność – miejmy nadzieję – ciągle jest wspólną naszą wartością, do której wszyscy mamy prawo.

 

Czy coś się w sytuacji opisywanej przez śp. Romana Giedrojcia w 2016 r. zmieniło? Co podziało się w naszym środowisku tak niewiele później? Dlaczego doszło do tak ogromnych i pogłębiających się podziałów, alienacji, nieufności, braku wzajemnego szacunku, aktów wykluczenia? 

 

To oceni zapewne już wkrótce Historia, której – nie da się tego ukryć – wszyscy jesteśmy częścią. Jak się w niej zapisujemy?

Szanowny Panie Prezesie,

 

Serdecznie dziękuję za wystosowany przez Państwa  apel do Marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie ustawy budżetowej na 2016 r.

 

Dotychczasowe, ale także planowane w bieżącym roku zmiany w prawie pracy pociągają za sobą nowe i ważne obowiązki dla Państwowej Inspekcji Pracy, znacznie poszerzając obszar zadań  naszego Urzędu. […] Wszystko to wymaga jednak skutecznego oraz systematycznego  wsparcia i wzmocnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Kształt ustawy budżetowej na 2016 r. w części stanowiącej o wynagrodzeniach osobowych Państwowej Inspekcji Pracy  nie jest adekwatny do powierzonych zadań

 

Niezwykle ważne w realizacji planowanych działań naszego Urzędu jest wzmocnienie  przekazu poprzez głos organizacji społecznej jaką jest Stowarzyszenie Inspektorów Pracy Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Dlatego jeszcze raz dziękuję za słowa wsparcia dotyczące budżetu  naszej Instytucji, jakie w ostatnim czasie  zostały przez Państwa sformułowane i  przekazane  do Marszałka Izby Wyższej Parlamentu RP.

 

Łączę wyrazy szacunku,

 

 Roman Giedrojć

 

do pobrania:  Podziękowania z 22.02.2016